Zapalenie spojówek – przyczyny, rodzaje i leczenie

Co to jest zapalenie spojówek i jakie są jego przyczyny?

Zapalenie spojówek to stan zapalny cienkiej, przezroczystej błony śluzowej pokrywającej wewnętrzna powierzchnie powiek i przednia część gałki ocznej. Jest to jedna z najczęstszych chorób oczu, która może dotyczyć osób w każdym wieku. Stan zapalny spojówki może mieć różne podłoże – infekcyjne (bakteryjne, wirusowe), alergiczne, mechaniczne lub związane z działaniem czynników środowiskowych.

Do najczęstszych przyczyn zapalenia spojówek należą:

• infekcje bakteryjne,
• infekcje wirusowe (najczęściej adenowirusy),
• reakcje alergiczne (np. na pyłki, roztocza, sierść zwierząt),
• czynniki mechaniczne lub chemiczne (np. dym, pył, chlorowana woda, soczewki kontaktowe),
• promieniowanie UV,
• kontaktowe zapalenie skóry powiek (np. reakcje na kosmetyki lub leki).

Najczęstszych czynników etiologicznych nie zawsze da się uniknąć, ale wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz unikanie dotykania oczu i częste mycie rak może znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Najczęstsze objawy zapalenia spojówek

Objawy zapalenia spojówek różnią się w zależności od jego rodzaju i przyczyny. Najbardziej charakterystycznym objawem jest zaczerwienienie oczu, związane z przekrwieniem spojówek i stanem zapalnym błony śluzowej oka. W większości przypadków występują też:

• uczucie ciała obcego w oku lub „piasku pod powiekami”,
• swędzenie i pieczenie oczu,
• nadmierne łzawienie lub ropna wydzielina (w zależności od rodzaju zapalenia),
• obrzęk spojówek i obrzęk powiek,
• sklejanie brzegów powiek (zwłaszcza rano),
• nasilone łzawienie przy świetle,
• czasem powiększenie węzłów chłonnych,
• w przypadku wirusowego zapalenia – objawy grypopodobne i górnych dróg oddechowych.

Objawy zapalenia spojówek zwykle są niegroźne, ale mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. W przypadku braku poprawy lub pogorszenia objawów, należy skonsultować się z lekarzem okulista.

Zapalenie spojówek – ile trwa i czy jest zaraźliwe?

Czas trwania zapalenia spojówek zależy przede wszystkim od przyczyny. Bakteryjne zapalenie spojówek zwykle trwa od 5 do 10 dni i przy odpowiednim leczeniu może ustąpić szybciej. Wirusowe zapalenie spojówek potrafi trwać dłużej – nawet do 2–3 tygodni i bywa bardziej uporczywe. Z kolei alergiczne zapalenie spojówek może się utrzymywać przez cały czas kontaktu z alergenem, a jego objawy pojawiają się i znikają w zależności od ekspozycji.

Zakaźność również zależy od typu zapalenia. Bakteryjne i wirusowe zapalenie spojówek są zaraźliwe, zwłaszcza w przypadku kontaktu z wydzieliną z oka, ręcznikami, pościelą czy kosmetykami osoby chorej. Przenoszenie infekcji jest możliwe także przez zanieczyszczone ręce. Z tego powodu zaleca się unikanie dotykania oczu, częste mycie rąk, niekorzystanie ze wspólnych przedmiotów higieny osobistej i ograniczenie kontaktów z innymi osobami do czasu ustąpienia objawów. Alergiczne zapalenie spojówek nie jest zaraźliwe.

Rodzaje zapalenia spojówek – bakteryjne, wirusowe, alergiczne i inne

Rodzaje zapalenia spojówek można podzielić ze względu na ich przyczynę. Poszczególne typy różnią się objawami, czasem trwania i sposobem leczenia.

Bakteryjne zapalenie spojówek

W przypadku bakteryjnego zapalenia spojówek pojawia się: obfita ropna wydzielina, zaczerwienienie i sklejenie brzegów powiek. Zazwyczaj początkowo obejmuje jedno oko, ale szybko przenosi się na drugie. Najczęściej wywołane przez bakterie takie jak dwoinka zapalenia płuc, gronkowce czy paciorkowce. Bakteryjne zapalenie spojówek leczy się skutecznie antybiotykami w postaci kropli lub maści.

Wirusowe zapalenie spojówek

Charakterystyczna wodnista wydzielina, silne zaczerwienienie oczu i obrzęk spojówek, często towarzyszy mu infekcja górnych dróg oddechowych. Jest bardzo zaraźliwe. Leczenie wirusowego zapalenia spojówek polega głównie na łagodzeniu objawów.

Alergiczne zapalenie spojówek

Powoduje silny świąd, łzawienie i pieczenie oczu, najczęściej występuje obustronnie. Może być sezonowe (np. wiosenne zapalenie spojówek) lub całoroczne. Często towarzyszy mu atopowe zapalenie skóry, astma czy katar sienny. Leczenie obejmuje leki przeciwhistaminowe i unikanie kontaktu z alergenem.

Przewlekłe zapalenie spojówek

Utrzymujące się objawy przez ponad 4 tygodnie, często związane z noszeniem soczewek kontaktowych, ekspozycją na dym lub inne czynniki drażniące. Wymaga dokładnej diagnostyki i specjalistycznego leczenia.

Specyficzne postacie

Rzeżączkowe zapalenie spojówek – ciężka postać często spotykana u noworodków. Kontaktowe zapalenie spojówek – spowodowane przez kosmetyki, leki lub soczewki kontaktowe. Zapalenie spojówek i rogówki – rozszerzony stan zapalny obejmujący większy obszar oka, mogący prowadzić do poważniejszych powikłań.

Leczenie zapalenia spojówek

Leczenie zapalenia spojówek zależy od jego przyczyny. W przypadku bakteryjnego zapalenia stosuje się antybiotyki w postaci kropli lub maści – leczenie zazwyczaj trwa kilka dni, a poprawa pojawia się już po 1–2 dniach. Wirusowe zapalenie spojówek nie wymaga antybiotyków, a leczenie polega na łagodzeniu objawów – stosuje się krople nawilżające, chłodne okłady i leki przeciwwirusowe w wyjątkowych przypadkach. Alergiczne zapalenie spojówek leczy się lekami przeciwhistaminowymi (ogólnoustrojowo i miejscowo), czasem kortykosteroidami – kluczowe jest jednak unikanie ekspozycji na alergen.

W każdym przypadku ważna jest odpowiednia higiena: częste mycie rąk, nieużywanie wspólnych ręczników, unikanie dotykania oczu oraz dezynfekcja soczewek kontaktowych. Niekiedy konieczna jest czasowa rezygnacja z ich noszenia. W przewlekłym zapaleniu spojówek lub przypadku niejasnej etiologii konieczna może być wizyta u okulisty i wdrożenie specjalistycznej terapii.

Domowe sposoby na zapalenie spojówek

W łagodnych przypadkach zapalenia spojówek – zwłaszcza wirusowego lub alergicznego – pomocne mogą być domowe metody. Warto jednak pamiętać, że nie zastępują one wizyty u lekarza, zwłaszcza jeśli objawy się nasilają.

Skuteczne domowe sposoby to:

• przemywanie oczu solą fizjologiczną – działa oczyszczająco i łagodząco,
• zimne kompresy – zmniejszają obrzęk spojówek i zaczerwienienie oczu,
• nawilżające krople do oczu (tzw. sztuczne łzy) – łagodzą uczucie pieczenia i suchości,
• unikanie alergenów i drażniących czynników środowiskowych,
• częste mycie rąk i zachowanie higieny oczu.

W przypadku alergicznego zapalenia warto zadbać o usunięcie alergenów z otoczenia – np. często zmieniać pościel, unikać kontaktu ze zwierzętami, zamykać okna w sezonie pylenia. Należy także unikać stosowania kosmetyków do oczu w trakcie trwania infekcji. Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny przerwać ich używanie do czasu całkowitego ustąpienia objawów.

Bibliografia